STONI SATOVI

Ili satovi sa osloncem u svetu su poznatiji kao «Bracket clocks», a nazvani su ovako jer su se zaista stavljali na stolove, police, pisaće stolove ili kamine. Tradicionalno engleski, u početku su se skoro isključivo izrađivali u Londonu (1660.) od strane holandskog časovničara Ahasuerus Fromanteela,

ali uskoro cela Evropa mogla je da se pohvali sopstvenom proizvodnjom. Ohrabrena kraljevskom i aristokratskom podrškom, francuska proizvodnja doživljava procvat tokom XVII i početkom XVIII veka, kao i bečka (oko 1700-1820.), italijanska i početkom XIX veka američka.
Prvi modeli imali su kutiju od orahovine ili maslinovog drveta, navijanje koje je trajalo osam dana i mehanizam za otkucavanje sati. Drvo koje se najviše koristilo za njihovu izradu je orah, maslina, abonos,  mahagonij i palisandar, a u nekim slučajevima korišćene su aplikacije od bronze i  srebra. Ručica, u početku uvek prisutna služila je da bi se sat premestio sa jednog na drugo mesto. Zatim su je zamenili bočni prstenovi, da bi i oni definitivno nestali kada je u svakom stanu bilo moguće imati više satova. Istu sudbinu imao je i mehanizam sata jer se sa manje precizne, ali otpornije na pomeranja, zapinjače sa kamenčićima prešlo na zapinjaču sa ankerom (izumeo Floone 1670.) koja je mogla da garantuje veću preciznost, ali je bila osetljivija na pomeranje sata. Kod prvih modela prisutan je brojčanik četvrtastog oblika na kome se nalazi satni krug. Od 1725. godine postaje popularan brojčanik u obliku luka, dok se brojčanik od posrebrenog mesinga pojavljuje tek 1760. godine, a od obojenog metala 1780. Nakon toga, u kasnom XVIII veku u periodu Regency uvode se brojčanici okruglog oblika.
Stoni satovi zbog velikog broja časovničara koji su ih proizvodili u različitim epohama stalno su menjali svoj izgled, a napredak tehnologije primorao je vlasnike čak i na promenu prevaziđenog satnog mehanizma. Kada posmatramo ove satove moramo imati na umu da su oni korišćeni u vreme kada je stoni sat predstavljao tehnološku inovaciju, a neretko je bio prenošen kroz generacije porodice. Odlika imućnih porodica u prošlosti, njihova lepota i umetnost izrade neprolazni su za razliku od vremena koje mere.
Ovi satovi reprezentativan su primerak u zbirci svakog kolekcionara satova i antikvarnih predmeta, a kod nas kao i na svetskim aukcijama postižu ljubiteljske cene.


Dušan Stojković
Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.