SATOVI

Prvi mehanički sat sa zupčanicima i pogonskom silom tegova konstruisan je početkom XI veka, a bez obzira na to ko je njegov pronalazač, život ljudi se trajno promenio jer merenje vremena nije više zavisilo od meteoroloških uslova i sunca (sunčani sat).


Satovi sa utegama su bili velikih dimenzija i koristili su se samo kao javni satovi na kupolama crkava i gradskim kućama. Krajem XIII veka u mehanizam sata ugrađuje se vretenasti zupčanik, a kasnije u XV i čelična opruga koje doprinose pravilnijem radu i manjim dimenzijama sata. Velike crkvene satove izrađivali su kovači i bravari, a od XV veka zanat preuzimaju časovničari kojima u umetničkom oblikovanju pomažu i zlatari. Kasnije se ovim majstorima pridružuju i drugi umetnici i zanatlije, kao što su slikari koji oslikavaju kućišta i brojčanike, pozlatari i umetnički livci koji ih liju u bronzi, srebru, bakru i mesingu, graveri i stolari koji ih rezbare i izrađuju drvene kutije.
Prvi zidni satovi sa pogonom na tegove rađeni su od gvožđa i bili su po tipu i obliku slični crkvenim satovima, a kačili su se na zid ili u kutiju za sat. Na njihovim kućištima stidljivo se provlače elementi gotike, a tegovi sata su od kamena ili su to vreće sa peskom. Na najstarijim gotskim satovima nema signature majstora niti je zabeleženo ime grada gde su načinjeni.
Najstariji stoni satovi u Evropi izrađeni su sa elementima gotike i renesansne arhitekture, a rađeni su u obliku tornja te su zato i nazvani toranj satovi. Kućišta ovih renesansnih toranj satova rađena su isključivo od bronze, mesinga i pozlaćene bronze, a mehanizam im je od gvožđa. U vreme renesanse umetnici sve više ukrašavaju kućište sata, a časovničarski zanat je rasprostranjen u Češkoj, Nemačkoj, Holandiji i Francuskoj.
U XVI veku počinju da se proizvode i komplikovani astrološki časovnici koji su pokazivali kalendarske dane, dane u nedelji, mesečeve mene i položaj zvezda. Sat je u to vreme bio veoma skupocen, tako da su ga mogle imati samo vrlo bogate ličnosti, a vladari i velikaši često su razmenjivali satove prilikom diplomatskih misija.


Dušan Stojković
Ova adresa el. pošte je zaštićena od spambotova. Omogućite JavaScript da biste je videli.